Số 0, Con Số Đặc Biệt Và "Không Có Gì" Là "Có Gì" Nhất

Hồi cách đây mấy năm, band nhạc Da Lab có một bài nhạc rất thú vị tên là: "Số Không". Có đoạn của bạn Quách Văn Thơm hát nghe rất ám ảnh: "Vì Ta là số không. Yên lặng giữa đám đông. Không ai nhân ta không ai chia ta, ta cô đơn trong muôn con số. Vì ta là số không. Trơ trọi giữa đám đông. Tiệc kia ai lo vui riêng, đâu ai quan tâm số không vô hình... Họ sợ chết vì phải nhân tôi. Sợ tan biến vì lỡ chia tôi. Cô đơn giữa đám đông, tôi là số không vô hình".


Ở phía nhạc rock, band nhạc Bức Tường có "Con Số Không" - với đoạn "Làm được gì, và đã có gì? Chỉ học đòi thói chê bai. Đời vật vờ, chẳng biết thân mình. Hình hài chỉ là con số 0. Không. Con số 0". Một bản nhạc đầy suy tư, cảm xúc.





Đấy là những phép ẩn dụ rất văn chương, về một thứ rất toán học, phải vậy không?


Đối với tôi, số 0 - chính là con số thú vị, đặc biệt mà cũng không kém phần quái dị, trừu tượng, siêu thực. Về hình thức số 0 là một nét tròn trĩnh. Về vị trí, nó là trung tâm của dãy âm - dương. Về thời điểm, nó là điểm khởi sinh ra mọi thứ, từ "không có gì" đến "có gì". Về ý nghĩa, nó là con số mang nhiều ý nghĩa triết học nhất. Về tầm quan trọng, nếu không có số 0 - rất nhiều thứ trở về "không có gì" - chẳng có máy tính, chẳng có smartphone... thứ mà ta đang dùng hàng ngày, hôm nay. Và số 0 - cũng là con số được sử dụng nhiều nhất trong văn nói: Chữ "Không".


Vậy Số 0 Được Sinh Ra Thế Nào? Nó Có Từ Đâu? Bao Giờ?


Tổ tiên của chúng ta có vẻ đã khá loay hoay với số 0. Những nhà triết học cổ đại Hy Lạp, đã dành nhiều trăn trở về việc "Làm sao mà 'không có gì' lại có thể là 'có gì'?". Câu hỏi ấy đã sinh ra nhiều suy tư thú vị. Khi mà tất cả các số đếm đều đã được sinh ra, thì số 0 vẫn chưa có.


Người ta cho rằng, số 0 ban đầu sinh ra với vai trò "thế chỗ" hay con gọi là "lấp chỗ trống". Ví dụ, để phân biệt 20 và 2 (với hệ chữ lúc đó, số 2 phổ biến như bây giờ chưa tồn tại, nó là một ký tự loằng ngoằng tiếng Phạn), người ta lấy một chấm tròn lớn để biểu thị chỗ "không có gì". Tuy nhiên, vẫn có nhiều tranh cãi, hoài nghi: người ta cho rằng số 0 - không phải là một con số.


Cách đây hơn 100 năm, người ta tìm thấy một thứ viết tay, được viết trên vỏ cây bạch dương, được gọi là Bản Thảo Bakhshali (do được tìm thấy ở gần làng Bakhshali - gần Pakistan bây giờ), viết bằng tiếng Phạn. Bản thảo này được cho rằng tồn tại từ những năm 200-300, cách thời đại của chúng ta hơn 1000 năm, trong nền toán học Ấn Độ xưa, và là bằng chứng đầu tiên cho thấy sự có mặt của số 0. Nó được biểu thị bằng một dấu chấm lớn, thứ mà được truyền cảm hứng để trở thành số 0 phổ biến toàn cầu ngày nay.

Và kể từ đó: "Không Có Gì" Đã Trở Thành "Có Gì" Nhất.


Khi số 0 ra đời, được coi là một bước nhảy vọt của toán học. Đặt nền tảng cho việc khai sinh ra thống kê, kinh tế học, dược phẩm và vật lý học... - những nền tảng khoa học góp phần giúp nhân loại tìm hiểu về vũ trụ và nguồn gốc của loài người.


Hãy tưởng tượng, nếu số 0 biến mất, chúng ta sẽ không có hệ nhị phân, thứ nền tảng của công nghệ số, tồn tại trong các thiết bị công nghệ hiện thời. Nhiều bước tiến công nghệ, khoa học đã không có cơ hội xảy ra. Và nhiều thứ chúng ta có bây giờ, dường như trở về "không có gì". Và vì vậy, cái "không có gì" ấy - dường như lại "ra gì" nhất.


Số 0 Và Cái "Không" Trong Đời Sống


Số 0 trong toán học là một con số có những tính chất vô cùng đặc biệt. Khi nhân bất cứ thứ gì với nó, đều trở thành không. Khi chia cho nó, bất kể thứ gì đều trở thành hư không. Khi thêm vào hay bớt đi, mọi thứ trở thành không đổi. Nó là thứ đứng giữa của âm - dương, là giao của tung - hoành.


Nếu coi cái khoảnh khắc tuyệt đối của trước công nguyên & công nguyên là "năm không" - thì số 0 có một ý nghĩa tôn giáo vĩ đại. "Tính Không" đã trở thành một khái niệm quan trọng trong triết lý Đạo Phật và cái vòng tròn Zen, cái "bánh xe", cái vũ trụ, cái không... đã trở thành những biểu tượng lớn, đi vào đời sống, dù trừu tượng nhưng mang một triết lý sâu xa.


Cái Không, trong cuộc sống thường ngày, đóng một vai trò quan trọng, trong văn nói cũng như văn viết. Như một sự quả quyết! Không! - như một sự tròn đầy mà không kém phần trống rỗng, vô thường, mãnh liệt. Cái không ấy đã đi vào văn chương, nghệ thuật, triết học... từ một thứ hoàn toàn "không là gì" trở thành một biểu tượng của thứ rất "là gì" - đặc biệt mà đầy ý nghĩa, suy tư.


Xin kết lại bài này bằng một ý văn chương đầy triết học của Trần Dần, về cái không, về quá khứ, về tương lai, về hiện tại:


Hiện tại là giao của hai cái không, một cái quá khứ không còn nữa, một cái tương lai chưa có - cũng là không. Và chính vì là giao của hai cái không, nên hiện tại cũng là: không gì cả.


Và vẻ đẹp của số 0, vẻ đẹp của toán học, của khoa học, của đời sống, của nghệ thuật, của văn chương, của âm nhạc, của lịch sử, của tình yêu, của triết học... va chạm vào nhau, giao thoa nhau nhờ có một thứ "Chẳng Có Gì", "Chẳng Là Gì" - số 0. Nó đẹp quá chừng chứ nhỉ? Vậy liệu chúng ta, chúng ta có là số 0 - thứ chẳng là gì? Hay Không?



Đề cập trong bài đăng:

  1. Số Không - Da Lab: https://www.youtube.com/watch?v=m5azMzoTYII

  2. Con Số Không - Bức Tường: https://www.youtube.com/watch?v=VR1sbYF_npA

  3. Số 0 - Wikipedia: https://vi.wikipedia.org/wiki/0_(s%E1%BB%91)

  4. Who invented zero? The notable story of nothing:https://youtu.be/4FAPXkYONGs

  5. Trần Dần - Những Ngã Tư Và Những Cột Đèn

2 lượt xem0 bình luận

Bài đăng gần đây

Xem tất cả

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

VỀ LIVEHOUSE.VN
LIÊN HỆ
HỢP TÁC
ĐĂNG KÝ NHẬN NỘI DUNG
DONATE/ỦNG HỘ

Livehouse.vn là website hoạt động về chủ đề văn hóa - nghệ thuật (arts & culture)

Chi tiết: www.livehouse.vn/about

Email: hi@folks.group

Website chính thức: livehouse.vn
Fanpage: Fb.com/livehouse.vn

Donate/ủng hộ cho Livehouse.vn

www.livehouse.vn/donate

© Livehouse.vn 2016 - 2021
Mọi Nội Dung Trên Livehouse.vn Có Bản Quyền, Yêu Cầu Để Nguồn Khi Đăng Tải. Website Sử Dụng Các Hình Ảnh & Tài Nguyên Public Domain.

Kết Nối Với Livehouse.vn

  • Facebook